چسبندگی یا انسداد روده یک اختلال گوارشی محسوب میشه که به تدریج و به صورت نهفته شروع شده و با بی توجهی در درمان به سرعت به وضعیت اورژانسی تبدیل میشه. احساس نفخ و درد شکم، تاخیر در دفع مدفوع به مدت چند روز، همه جزو نشانه های این مشکل بزرگ به حساب میاد. آگاهی از علائم و اقدام سریع تفاوت بزرگی در نتیجه درمان ایجاد میکنه.
انسداد و چسبندگی روده عامل اختلالات گوارشی
انسداد روده بخاطر بسته شدن جزئی یا کامل مسیر روده کوچک یا بزرگ رخ میده. این اتفاق در مسیر حرکت غذا، گاز و مدفوع داخل روده اختلال ایجاد میکنه و باعث تجمع مواد پشت محل انسداد میشه و فشار زیادی به روده وارد میکنه.
دلایل مختلف ایجاد انسداد روده:
- چسبندگی روده: بافت های آسیب دیده که معمولا پس از جراحی شکم یا لگن بوجود میان و باعث چسبندگی بین بخش های مختلف روده میشن.
- توده یا جسم خارجی: وجود چیزی غیر عادی داخل بدن مثل توده (غده یا سرطان) یا چیزی که نباید داخل بدن باشه و به اشتباه بلعیده باشه مثل (استخوان، تیغ، دکمه و …)
- التهاب یا عفونت: تنگ شدن روده به دلیل بیماری های التهابی روده مثل کولیت یا کرون
- پیچ خوردگی روده: بسته شدن مسیر روده به دلیل پیچش روده به دور خودش (ولولوس)
افراد در معرض خطر انسداد روده
- مبتلایان به بیماری های التهابی روده مثل کولیت یا کرون
- افراد مسن، به دلیل کندتر بودن حرکت روده
- مصرف برخی داروها مثل (مسکن های قوی) باعث کندتر شدن حرکات روده میشن.
- داشتن سابقه جراحی شکم یا لگن (آپاندیس، سزارین، جراحی روده)
چسبندگی روده: شایعترین علت انسداد
چسبندگی روده از اصلی ترین دلایل انسداد هست. این چسبندگی ها معمولا بعد از جراحی شکمی (جراحی روده، کیسه صفرا، سرطان های شکم و …) ایجاد میشه.
پس از عمل، بدن سعی میکنه زخم های جراحی رو ترمیم کنه، برای همین بافت های فیبری (مثل طناب محکم) تولید میکنه و بخش هایی از روده یا دیگر اندام هارو بهم متصل میکنه. این چسبندگی ها ممکنه سالها بعد، بدون هیچ نشانه ای، باعث ایجاد انسداد بشه.
انسداد روده کوچک
روده کوچک، وظیفه هضم و جذب مواد مغذی بر عهده داره و به دلایل مختلفی ممکنه دچار انسداد بشه. این نوع انسداد با علائم شدیدی همراه هست، چون روده کوچک نقش مهمی در انتقال مواد غذایی بر عهده داره. از شایع ترین دلایل انسداد روده کوچک: چسبندگی ها، فتق (بیرون زدن بخشی از روده از یک سوراخ یا نقطه ضعیف در دیواره شکم) و تومورها (رشد غیرطبیعی سلول) هستن.
علائم انسداد روده کوچک:
- دردهای شبیه گرفتگی و اسپاسم
- نفخ و ورم شکم
- تهوع و استفراغ شدید
توجه: انسداد روده کوچک نیاز به درمان فوری داره چون که به سرعت باعث کم آبی بدن و آسیب به روده میشه.
انسداد روده بزرگ
روده بزرگ (کولون) وظیفه جذب آب و تشکیل مدفوع رو برعهده داره. انسداد در این بخش به دلایل مختلفی از جمله تومور های روده بزرگ، پیچ خوردگی روده (ولوولوس) یا بیماری هایی مثل دیورتیکولیت رخ میده.
علائم انسداد روده بزرگ:
- درد مداوم یا متناوب در قسمت پایین شکم
- ناتوانی در دفع مدفوع یا گاز روده
- یبوست طولانی
- نفخ شدید
انسداد روده بزرگ در افراد مسن شایع تر هست و ممکنه به دلیل سرطان روده بزرگ یا بیماری های التهابی رخ بده.
انسداد کاذب؛ شبیه انسداد واقعی
انسداد کاذب روده حالتی هست که علائم انسداد روده رو تقلید میکنه، اما در واقع هیچ مانع فیزیکی در روده وجود نداره. این مشکل معمولا به خاطر اختلال در عملکرد عضلات یا اعصاب روده ایجاد میشه و حرکت طبیعی روده رو مختل میکنه.
دلایل اصلی انسداد کاذب روده
- عفونت یا بیماری های سیستمیک مثل دیابت کنترل نشده
- اختلالات عصبی مثل بیماری پارکینسون یا آسیب به اعصاب روده
- مصرف داروهای مثل مسکن اپیوئیدی که حرکات روده رو کند میکنن
علائم انسداد کاذب دقیقا شبیه به انسداد واقعی روده هست. شامل نفخ، درد شکمی و ناتوانی در دفع مدفوع و گاز روده؛ با این حال در نتیجه تصویربرداری یا آزمایشات نشانه هیچگونه انسداد فیزیکی وجود نداره. درمان انسداد کاذب شامل تغییر داروها یا استفاده از داروهای محرک روده هست.
علائم هشداردهندهی انسداد روده
- درد شکمی: دل درد مانند گرفتگی شدید یا موج مانند ( تناوبی و دوره ای)
- نفخ شکم: احساس تورم و سفتی شکم
- تهوع و استفراغ: مخصوصا در انسداد روده کوچک
- بی اشتهایی: احساس پری یا ناراحتی
- ناتوانی در دفع گاز روده یا مدفوع: جزو نشانه های اصلی
- صداهای غیرعادی شکم: صداهای غرغر زیاد یا برعکس سکوت کامل در شکم
دلایل اورژانسی و خطرناک انسداد روده
عدم درمان انسداد روده، باعث بالا رفتن فشار داخل روده و مختل شدن جریان خون به دیوار روده میشه. این مشکل به مرگ بافت روده و در موارد شدید سوراخ شدن روده یا عفونت خطرناک (پریتونیت) منجر میشه. این وضعیت تهدید کننده ی حیات هست و نیاز به درمان فوری داره.
روشهای تشخیص انسداد روده
در مرحله اول، پزشک برای تشخیص انسداد روده، سوالاتی درباره علائم و سابقه پزشکی بیماری میپرسه و معاینه فیزیکی انجام میده. سپس برای ارزیابی دقیق تر آزمایش یا تصویربرداری های زیر تجویز میکنه:
- سی تی اسکن: دقیق ترین روش برای بررسی وضعیت روده
- کولونوسکوپی: بررسی وضعیت روده بزرگ
- رادیوگرافی (اشعه ایکس): بررسی محل تجمع گاز یا مایع در روده
- سونوگرافی: برای کودکان یا افرادی که نمیتونن سی تی اسکن انجام بدن.
- آزمایش خون: برای بررسی علائم عفونت، آسیب به روده یا کم آبی
- سیگموئیدوسکوپی: بررسی دقیق قسمت انتهایی روده بزرگ برای تشخیص انسداد
درمان انسداد روده: راهکارهای دارویی و جراحی
1. درمان های غیرجراحی:
در انسداد های جزئی یا مواردی که روده هنوز کار میکنه، پزشک ممکنه روش های زیر رو امتحان کنه:
- قطع مصرف غذا و نوشیدنی: برای استراحت دادن به روده
- تزریق سرم: مایعات برای جلوگیری از کم آبی بدن
- لوله نازوگاستریک (NG): لوله ای از بینی وارد معده میشه برای خارج کردن مایعات و گاز اضافی
- داروها: برای کاهش درد، التهاب و تهوع
2. درمان جراحی:
در صورتی که انسداد کامل باشه یا بخشی از روده در خطر آسیب باشه جراحی ضروریه. در جراحی:
- چسبندگی ها بریده و آزاد میشن.
- بخش آسیب دیده روده ممکنه برداشته شه.
- در برخی موارد، پزشک بخشی از روده به صورت موقت به سطح شکم متصل میکنه (استوما)
انسداد روده در کودکان و نوزادان
انسداد روده در کودکان یا نوزادان گاهی به دلایلی مثل پیچ خوردگی روده (مالروتاسیون) یا تقص های ساختاری روده رخ میده.
علائم انسداد روده در کودکان:
- گریه های شدید و بی قراری
- تورم شکم
- استفراغ سبز رنگ (به خصوص در نوزادان)
- ناتوانی در دفع مدفوع و گاز روده
راههای پیشگیری از انسداد و چسبندگی روده
اقداماتی که احتمال بروز انسداد روده رو کم میکنه:
- فعالیت بعد از جراحی: زودتر راه رفتن و تحرک داشتن پس از جراحی های شکمی از تشکیل چسبندگی جلوگیری میکنه.
- رژیم غذایی مناسب: خوردن غذاهای پر فیبر و ملین (در صورت اجازه پزشک) و نوشیدن مایعات کافی به حرکت بهتر روده کمک میکنه.
- درمان بیماری های روده ای: به موقع درمان کردن بیماری های مثل کرون یا کولیت
- اجتناب از داروهای مشکل ساز: محدود کردن مصرف داروهایی که حرکت روده رو کند میکنن.
زندگی پس از درمان انسداد روده
بعد از درمان انسداد روده اکثر افراد به زندگی عادی برمیگردن. با این حال پس از جراحی یا برداشتن بخشی از روده، ممکنه نیاز به تغییراتی در رژیم غذایی یا سبک زندگی باشه:
3 نکته برای بهبودی سریع:
- رژیم غذایی سبک و کم حجم در روز های اول
- پرهیز از غذاهای سنگین یا نفاخ تا بهبودی کامل
- پیگیری منظم با پزشک برای بررسی وضعیت روده ها
سوالات متداول درباره چسبندگی یا انسداد روده
غذاهای مفید برای چسبندگی و انسداد روده؟
- خوراک عدس
- سینه مرغ بدون پوست
- سفیده تخم مرغ
- خوراک لوبیا
- سیب زمینی شیرین آب پز
آیا چسبندگی روده سرطان است؟
چسبندگی روده میتونه یکی از علائم یا عوارض سرطان روده باشه، اما به تنهایی به معنای وجود سرطان نیست.
