فرق کیست مویی و فیستول مقعدی: از علل و علائم تا بهترین روش درمان

کیست مویی (سینوس پیلونیدال) و فیستول مقعدی، هر دو از بیماری های شایع نشیمنگاهی یا مقعدی هستند که با وجود برخی علائم ظاهری مشابه، علل، علائم و روش های درمانی مختلفی دارند.

تشخیص درست و به موقع بیماری های کیست مویی و فیستول؛ باعث انتخاب بهترین روش درمان، افزایش شانس موفقیت و پیشگیری از عود مجدد می شود. بنابر این شناخت بیماری و آگاهی از علل و علائم، به جلوگیری از گسترش عوارض دردناک بیماری ها، کمک بسیاری می کند. 

کیست مویی و فیستول مقعدی: تعریف، علل ابتلا و علائم شایع

تعریف بیماری ها؛ باعث شناخت بهتر، تمایز و مشخص شدن تفاوت ها، علل و علائم رایج هر بیماری، می شود.

کیست مویی چیست؟

کیست مویی یا سینوس پیلونیدال، حفره یا گودال کوچکی در پوست است که به علت برگشت مو به داخل پوست ایجاد می شود.

در واقع بنا به عللی، فولیکول های مو، به جای رشد به سمت بیرون پوست، به شکل غیر طبیعی به سمت پوست برمی گردند و باعث ایجاد سوراخ ریزی در پوست می شوند. در صورت عدم درمان به موقع، این سوراخ تبدیل به حفره عفونی بزرگ و دردناکی می شود که محل تجمع چرک، عفونت، موها و سلول های مرده پوست می شود.

فیستول مقعدی چیست؟

فیستول مقعدی، به کانال یا مجرای باریک لوله ای شکل غیر طبیعی بین داخل کانال مقعد (رکتوم) و پوست اطراف مقعد می گویند که معمولا بعد از عفونت زیر پوستی غدد مقعدی، آبسه مقعدی تخلیه و درمان نشده، بروز می کند.

علل ایجاد کیست مویی و فیستول مقعدی: از عفونت تا وراثت

شناخت دقیق علت های بروز بیماری های عفونی و پیشرونده کیست مویی و فیستول، اولین قدم برای پیشگیری از گسترش عفونت و سرایت به نواحی مجاور است.

عدم درمان به موقع کیست مویی و فیستول، باعث درد شدید و غیر قابل تحمل می شوند.

مهم ترین علل بروز کیست مویی:

• برگشت یا رشد غیر طبیعی موی بدن از سطح پوست دنبالچه به داخل پوست
•  مجعد یا ضخیم بودن موی ناحیه پایین کمر در برخی افراد
• عوامل ژنتیکی، وراثت و سابقه خانوادگی ابتلا به کیست مویی
• بی تحرکی و نشستن های طولانی مدت
• پوشیدن لباس های تنگ و فشار به پوست ناحیه دنبالچه
• تعریق زیاد بدن در ناحیه کمر

مهم ترین علل ایجاد فیستول

• عفونت غدد مقعدی در زیر پوست
• آبسه یا کیسه های عفونی زیر پوستی درمان یا تخلیه نشده
• التهاب مزمن
• ابتلا به بیماری های خاص درمان نشده مانند یبوست مزمن، اسهال، بیماری های التهابی روده مانند کرون و کولیت اولسراتیو و سندروم روده تحریک پذیر

علائم شایع کیست مویی و فیستول مقعدی: نشانه های کلیدی متمایز کننده

با وجود علائم مشابه در بیماری های عفونی کیست مویی و فیستول، بین نشانه ها و علائم دو بیماری هم، تفاوت هایی وجود دارد که وجه تمایز بیماری است.

علائم شایع کیست مویی:

• درد موضعی شدید در ناحیه پایین کمر و بالای خط باسن
• تورم، قرمزی و التهاب پوست ناحیه دنبالچه
• ترشح عفونت یا خونابه از سوراخ ریزی در سطح پوست ناحیه
• مشاهده مو در بخش ملتهب
• بوی نامطبوع ترشحات

علائم شایع فیستول مقعدی:

• ترشح مداوم چرک، عفونت و خونابه از سوراخ ریزی در اطراف مقعد
• ترشح عفونت از پوست اطراف ناحیه تناسلی و واژن
• خارج شدن مدفوع از سوراخ خروجی فیستول
• درد مقعدی هنگام نشستن
• سوزش و خارش مقعدی
• تورم و التهاب اطراف مقعد
• تب و لرز هنگام گسترش عفونت

جدول مقایسه کیست مویی و فیستول مقعدی:

در جدول مقایسه بین کیست مویی و فیستول مقعدی، به طور مختصر و  اجمالی بین دو بیماری مقایسه ای انجام شده است تا تفاوت آن ها مشخص شود.

انواع روش های درمان کیست مویی و فیستول مقعدی: از درمان خانگی تا لیزر درمانی

روش های درمان کیست مویی و فیستول، بسته به شدت گسترش عفونت و طبق نظر پزشک معالج، صورت می پذیرد:

جراحی باز و بسته کیست مویی و فیستول مقعدی:

مهم ترین هدف جراح متخصص بیماری های مقعدی از جراحی به روش باز یا بسته کیست مویی و فیستول؛ خروج عفونت و جلوگیری از عود مجدد بیماری است.

رایج ترین روش های جراحی کیست مویی:

درمان کیست مویی به روش جراحی، با 4 تکنیک و روش توسط جراح متخصص انجام می شود:

1- روش های جراحی باز کیست مویی:

در روش جراحی باز زخم بعد از تخلیه کیست عفونی، باز می ماند تا خودبخود و به مرور زمان بسته شود.

• روش اگزیشن باز:

در روش اگزیشن باز؛ بعد از برش پوست و تخلیه عفونت، زخم به صورت باز و بدون بخیه، رها می شود تا حفره کیست، به مرور زمان، از داخل پر شود.

• روش مارسوپیالیزیشن:

در روش مارسوپیالیزیشن؛ دهانه کیست باز شده و لبه های زخم بخیه زده می شود. در واقع مجرایی برای خروج ترشحات کیست به بیرون، به وجود می آید.

• روش ترمیم ثانویه:

در روش ترمیم ثانویه کیست برداشته شده و زخم باز و بدون بخیه می ماند تا به مرور زمان و تدریجی، ترمیم شود.

2- روش های جراحی بسته کیست مویی:

در روش جراحی بسته زخم به صورت باز نمی ماند و بلافاصله بعد از تخلیه عفونت، بخیه زده می شود.

• روش بخیه مستقیم:

در روش بخیه مستقیم پس از برداشتن زخم، لایه ها بخیه زده می شود تا زخم سریع ترمیم شود.

• روش فلپ:

در روش فلپ پس از برش پوست و تخلیه کیست، قسمتی از بافت سالم پوست، به جای پوست برداشته شده، پیوند زده می شود تا ترمیم شود.

3- روش موقتی درمان کیست مویی: تکنیک جراحی لنسینگ

در روش لنسینگ؛ پس از برش سطحی پوست، عفونت داخل کیست مویی، تخلیه می شود. این روش موقتی و تسکینی است و فقط برای کاهش درد، کاهش فشار عفونت درون کیست و التهاب، انجام می شود و به هیچ وجه درمان قطعی کیست مویی محسوب نمی شود.

4- روش های کم تهاجم درمان کیست مویی:

امروزه روش های کم تهاجم، کم عارضه و بدون دردسری مانند درمان کیست مویی با لیزر و لیزر فیستول، جایگزین جراحی های سنتی شده که با کمترین آسیب به بافت، عفونت را تخلیه می کنند.

• آندوسکوپی کیست مویی:

لوله باریک و مجهز به دوربین آندوسکوپی، به داخل کیست مویی فرستاده می شود تا عفونت درون کیست، بدون برش، تخریب و تخلیه شود.

• لیزر درمانی: بهترین روش درمان کیست مویی و فیستول
  مزایای متعدد درمان لیزری، باعث شناخته شدن درمان کیست مویی با لیزر و همچنین درمان فیستول مقعدی با لیزر شده است.

مزایای لیزر درمانی کیست مویی و فیستول:

• احساس کمترین درد در حین لیزر و پس از آن
• بدون نیاز به برش های عمیق و بزرگ
• بدون نیاز به بیهوشی و بستری در بیمارستان
• کمترین احتمال بازگشت بیماری
• انجام لیزر در کوتاه ترین زمان ممکن و در مدت 20 تا 45

رایج ترین روش های جراحی فیستول (فیستولومی):

هدف از انتخاب روش های جراحی فیستول، توسط جراح فیستول؛ خارج کردن عفونت و بستن 

مجرای فیستول با کمترین احتمال عود عفونت است.

• جراحی با کوتر (تیغ جراحی)
• تکنیک تزریق چسب فیبرین
• جراحی به روش استن یا ستون
• تکنیک فلپ آدوانسمنت
• تکنیک جراحی با استفاده از پلاگین بیولوژیکی
• تکنیک جراحی با استفاده از پلاگین بیوپروتز
• تکنیک بستن مجرای فیستول بین اسفنکتر با روش LIFT

درمان خانگی کیست مویی و فیستول مقعدی:

درمان خانگی کیست مویی و فیستول، به عنوان مکمل درمان، در مراحل ابتدایی بروز بیماری محسوب می شود و به هیچ عنوان درمان قطعی بیماری های عفونی کیست مویی و فیستول محسوب نمی شوند.

در صورت تشدید علائم و گسترش عفونت کیست مویی و فیستول، نیازمند درمان های تخصصی تحت نظر جراح متخصص است.

• استفاده از داروهای گیاهی:

ژل تازه برگ گیاه آلوئه ورا ( دارای خاصیت التیام بخش و ضد التهابی)، عسل طبیعی (خواص آنتی باکتریال و ضد میکروبی)، زرد چوبه (خواص ضد التهابی)، و بابونه (تسکین دهنده درد و التهاب)، 

• استفاده موضعی از روغن های گیاهی:

روغن درخت چای (دارای خواص ضد قارچ و ضد باکتری)، روغن نارگیل (تامین رطوبت پوست ناحیه و کاهش التهاب)، روغن سیاهدانه و روغن کنجد (کاهش درد و ضد عفونی کننده)

• استفاده موضعی از پمادهای گیاهی آماده:

پمادهای آماده در داروخانه ها یا عطاری ها که ترکیباتی از آلوئه ورا، عصاره بابونه و عسل و … دارند، در کاهش تورم، التهاب و نرم کردن پوست اطراف زخم کیست مویی و فیستول، موثر هستند.

• حمام سیتز، بخور موضعی و کمپرس گرم:

گرم نگهداشتن ناحیه درگیر کیست مویی و فیستول، با نشستن در لگن آبگرم، حوله یا کیسه آبگرم، بخور گرم و حتی آجر گرم شده؛ باعث باز شدن منافذ کیست مویی و فیستول و خروج ترشحات عفونی و کاهش التهاب می شود.

موثرترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا به کیست مویی و فیستول:

• رعایت بهداشت و شستشوی روزانه و خشک نگه داشتن آن
• استفاده از لباس های نخی و گشاد
• تنظیم و رعایت رژیم غذایی مناسب مانند نوشیدن آب فراوان، مصرف غذاهای سالم و پر فیبر، غلات کامل، سبزیجات و میوه های تازه، مصرف پروبیوتیک های طبیعی و مکمل، پرهیز از خوراکی های دارای مواد افزودنی و نگهدارنده مانند کمپوت، کنسرو، سوسیس و کالباس و … 
• پیشگیری یا درمان یبوست پرهیز از بی تحرکی حتی در حد پیاده روی 20 دقیقه ای در روز

درمان دارویی کیست مویی و فیستول:
درمان دارویی کیست مویی و فیستول، برای پیشگیری از عواقب و عوارض خطرناک، حتما باید طبق تشخیص پزشک متخصص و جراح بیماری های مقعدی، صورت گیرد.

• استفاده از پمادهای موضعی تجویز شده
• مصرف آنتی بیوتیک ها برای پیشگیری از گسترش عفونت
• مصرف مسکن های تجویز شده برای کاهش درد

سوالات متداول درباره فرق بین کیست مویی و فیستول مقعدی

• آیا کیست مویی و فیستول، بیماری های مقعدی مشابهی هستند؟
  خیر. کیست مویی و فیستول مقعدی، هر دو بیماری ناحیه نشیمنگاهی و مقعدی هستند. اما با وجود مشابهت در برخی علل بروز و علائم، دو بیماری متفاوت با روش های درمانی متفاوت محسوب می شوند.

• آیا کیست مویی و فیستول، بیماری ارثی محسوب می شوند؟
  بله. یکی از دلایل بروز کیست مویی و فیستول، عوامل ژنتیک و ارثی است. در افرادی که سابقه ابتلا دارند، احتمال مبتلا شدن به این بیماری ها، افزایش یافته و باید معاینه شخصی یا تحت نظر دوره ای پزشک باشند.

• آیا فیستول مقعدی و کیست مویی، بدون جراحی هم درمان می شوند؟
  معمولا درمان های خانگی و دارویی باعث کاهش علائمی مانند التهاب و عفونت می شود. در کنار درمان با لیزر یا  لیزر درمانی، تاثیر دارند و به تنهایی باعث درمان نمی شوند.
• لیزر برای درمان کیست مویی و فیستول تاثیری دارد؟
  بله. درمان لیزری این دو بیماری، باعث درمان قطعی، کاهش درد، پیشگیری از گسترش التهاب، عفونت و عود مجدد بیماری می شود.

• چگونه از عود و بازگشت کیست مویی و فیستول، بعد از لیزر درمانی باید جلوگیری کرد؟
  با رعایت بهداشت ناحیه، شستشو و خشک کردن روزانه، کاهش اصطکاک بین زخم و لباس، لیزر موهای زائد ناحیه مستعد بروز کیست مویی و رعایت سبک زندگی سالم (نوشیدن آب فراوان، غذاهای سالم و پر فیبر، ورزش های مناسب و سبک) و …